Tekstilin Durumu
Kapitalizmin küreselleşmesinin getirdiği değişimler oldukça hızlı ve sert gidiyor. Türkiye'nin 2000'lerin başında yaşadığı mali kriz, her ne kadar önceki dönemlerde tohumları atılmış yanlışların sonucunda ortaya çıkmış olsa bile küreselleşmenin getirdiği sermayenin serbest dolaşımı ve kazandığı inanılmaz hareketlilik sonucunda patladı. Küreselleşme yalnızca ülkeleri değil, şirketleri de çok fazla etkiliyor. Bu etkiyi olumsuz olmaktan çıkarmanın en iyi yolu elden geldiğince bu gelişime ayak uydurmak ve artık uluslararası hale gelmiş bulunan kuralları, eğilimleri hızla uygulamaya sokmaya çalışmak. Küresel dünyada bunu yapabilenler ayakta kalacak, ötekiler kalamayacak gibi görünüyor. Örneğin risk yönetimini sisteme sokmadan ayakta durmaya devam edebilmek artık çok zor.
Tekstil sektörü dünyada sanayinin gelişmesinin itici gücü oldu. Genellikle bir ülkede sanayileşme, sanayi toplumu haline gelme ve sanayileşme yoluyla sermaye birikimi sağlama tekstil sektörüyle başlıyor. Bu sırayı izlemesi şart olmasa da genel sanayileşme eğilimi tekstil, otomotiv, savunma ve savaş sanayisi-elektronik sanayisi gibi bir sıra izliyor. Ve her aşama geçildiğinde geride kalan sektör eskisine göre gücünü kaybediyor. Örneğin otomotiv sanayisi aşamasına geçildiğinde tekstil sektörünün güç kaybetmemesinin tek yolu var: Marka yaratmak. Yani eskiden fason olarak yapılan ya da çok ucuza yapılıp sürümden kazanç sağlamaya çalışılan tekstil ürünlerinin yerini marka ürünler alıyor. Bu ürünler çok daha yüksek fiyatlarla satılabiliyor. İngiltere ve Fransa böyle yaptı. Tekstil sektörü aşamasını geride bırakırlarken dünya çapında modacıları, dizaynırları, kumaş üreten markaları vardı. Artık ürünün dikişini yapmak yerine kumaşı ve elbise kalıplarını gelişme yolundaki bir ülkeye yollayıp orada diktirir oldular. Hatta zaman içinde kumaşı da gelişme yolundaki ülkelere dokutmaya başladılar. Marka o kadar önemli hale geldi ki örneğin bir elbisenin değerinin yüzde 60-70'i marka hakkı olarak ödeniyor. İngiltere ve Fransa'nın bu çizgisini İtalya izledi. Milano bir moda merkezi olarak Paris ve Londra'yı gerilerde bıraktı. Bu gelişim yolunda İspanya da yavaş yavaş İngiltere, Fransa ve İtalya'nın ardından geliyor. Türkiye ne yazık ki henüz bu atılımı beceremedi. Birçok girişime karşın dünya çapında bir tekstil markası yaratamadık. Buna karşılık komşu ülkelerde ciddi bir ağırlığı var Türk markalarının.
Türk tekstili özellikle 2005 yılından itibaren kotaların kalkması sonucunda son derecede sıkıntılı bir konuma geldi. Çin'in rekabetinin yanı sıra kurların ihracatçıyı teşvik etmemesi, hatta tam tersine kösteklemesi bu sektörü ciddi sıkıntıların içine itti. Kotaların kalkacağı 10 yıldır bilinen bir gerçek olmasına karşılık bu konuda ne yapılacağı, ne gibi önlemler alınacağına ilişkin herhangi bir faaliyet yapılmadı. Şimdi zor bir konumdayız. İlk kıskaç, Çin gibi ülkelerin ucuz rekabetinden kaynaklanıyor. Yani küreselleşme, ne pahasına olursa olsun üretip satmak durumunda olan Çin gibi ülkelere böyle bir kapı açmış, buna karşılık marka yaratamayıp hâlâ ucuz tekstilde rekabet etmeye çalışan Türkiye gibi ülkelere kapıları kapatmaya başlamış görünüyor. İkinci kıskaç küreselleşmenin bir başka ürünü olan dalgalı kurun yarattığı negatif teşviklerin etkisiyle ortaya çıkan sıkıntılardan kaynaklanıyor. Çin gibi ülkeler henüz küresel arenaya yeni girdikleri için dalgalı kurdan uzak durmayı başarırken Türkiye gibi bu sistemin öteden beri içinde olanlar bu yöntemin dışına çıkamıyorlar.
Yıldız Teknik Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Güler Aras'ın İTKİB tarafından yayımlanan 'Türk Tekstil ve Konfeksiyon Sektörünün Rekabet Yeteneği' adlı kitabı tekstil sektörünün sorunları ve çözüm yolları konusunda son derecede ayrıntılı değerlendirmeler taşıyor. Anketlere de başvurarak çok değerli bir çalışma yapmış olan Güler Aras'ın kitabını konuyla ilgilenenlere öneriyorum.
Mahfi Eğilmez
07/03/2006 (http://www.radikal.com.tr)
03.12.2009 12:22:00